Jas de Keistamper



Iedere Koningsdag verschijnt op de Markt in Boxtel de reus Jas de Keistamper. Jas stelt een hardwerkende Boxtelse stratenmaker voor in authentieke naoorlogse werkmanskleren. Als de burgemeester hem met ‘Jas, waor bende?’ heeft geroepen, spreekt hij de inwoners toe en houdt hen op een humoristische wijze een spiegel voor. 

 

 

Jas is een reus met een lengte van 3,45 meter. Hij is een icoon en staat symbool voor de lokale identiteit waar de Boxtelaren met recht trots op zijn.  

Het is de enige reus in Nederland die gedragen wordt door een sterke man die de romp en de kop torst. Het hoofd van Jas kan draaien, hij kan vooroverbuigen en een hand geven en hij beschikt over stemgeluid.

 

 

Naast zijn optreden op Koningsdag komt hij meer dan eens vanachter ‘zunne groten donkeren wolluk’ tevoorschijn, daartoe uitgenodigd door het College van B&W. Daarnaast bezoekt hij regelmatig, als ambassadeur van Boxtel, plaatsen in binnen- en buitenland. Namens het gemeentebestuur treedt hij op als pleitbezorger van Boxtelse belangen bij de Provincie en de landelijke politiek.  Over onze landsgrenzen heen onderhoudt Jas een speciale band met Wittlich (D) waarmee Boxtel al sinds 1959 een jumelage onderhoudt. Daar was Jas met zijn gevolg meerdere malen te gast en in de belangrijkste winkelstraat legde hij een ‘sierstuupke’ in de vorm van het wapen van Boxtel

 

Beoefenaars en betrokkenen

De Stichting Boxtel Vooruit is eigenaar van de reus en verantwoordelijk voor alle activiteiten die rond Jas de Keistamper plaatsvinden. Er is een klein comité van vrijwilligers dat namens deze stichting alle aangelegenheden rondom de reus regelt. De reus kan rekenen op een vast team van dragers en begeleiders. Wanneer Jas optreedt, bevinden zich in zijn gevolg ook ‘de Keinderküpkes’, een groepje kinderen in klederdracht. Daarna volgt in traditionele klederdracht een groep dames, “de Keigoeikes’ en de muzikanten van de ‘Jasband de Keiknoepers’.

 

Het gemeentebestuur van Boxtel speelt een faciliterende rol door diensten als PR en marketing, te verlenen.

 

Geschiedenis en ontwikkeling

Reuzentraditie.

De huidige reuzentraditie in de Nederlanden grijpt terug op de ommegangen en de processies die nu nog vooral in België worden gehouden. In de Zuidelijke Nederlanden, waar de reformatie teruggedrongen werd en de stoeten door de straten konden blijven trekken, bleven reuzen een bekend fenomeen.

 

Reus Jas de Keistamper.

Jas de Keistamper uit Boxtel is van 1949. Zijn persoon verwijst naar de bijnaam van de Boxtelaren. Aan het einde van de veertiende eeuw (1393) had Boxtel als enige plaats in Noord Brabant een met stenen verharde weg (gedeelte van de huidige Rechterstraat). Deze maakte onderdeel uit van de verbinding Den Bosch-Boxtel-Eindhoven-Luik. Voor de aanleg van deze verharde weg was ‘reuzenkracht’ nodig, alle keien moesten met een keistamper worden aangestampt. Deze bestrating werd bewonderd door de vele pelgrims die jaarlijks naar de miraculeuze bloeddoeken in de Sint-Petrusbasiliek kwamen.

 

 

Omliggende dorpen die genoegen moesten nemen met zandpaden waren nogal jaloers en scholden de Boxtelaren uit voor ‘Keistampers’ De bijnaam ‘Keistamper’ voor de Boxtelaren werd een geuzennaam, symbool van voortvarendheid en doorzettingsvermogen.

 

 

Na de Tweede Wereldoorlog creëerde de voorzitter van de Stichting Boxtel Vooruit (sinds 1925), Guus van de Meer, reus Jas de Keistamper. Op Koninginnedag 1949 verscheen Jas de Keistamper voor het eerst. Hij staat symbool voor het stratenmakers ambacht en verpersoonlijkt het doorzettingsvermogen van Boxtelaren en de voortvarendheid van Boxtel (‘Keistampersdûrp’) Reus Jas was daarna aanwezig bij bijzondere gebeurtenissen in Boxtel, zoals het startsein voor de restauratie van de Sint Petruskerk en de opening van de Keulse Baan.

 

Reuzenverrassing.

Op 30 april 2009, tijdens Koninginnedag, vierde reus Jas de Keistamper zijn zestigste verjaardag op de Boxtelse Markt. Vanuit de Boxtelse gemeenschap mocht hij prachtige cadeaus in ontvangst nemen. Echter, het meest dierbare en grootste cadeau waarmee hij door de Stichting Boxtel Vooruit werd verrast was een nieuwe vriendin uit het reuzenrijk. Hanne mî de Moor uit Liempde Zowel de naam als de uitvoering van deze reuzin haken aan op een kunstwerk bij de toegang van het voormalige raadhuis van buurdorp Liempde dat sinds 1996 één gemeente vormt met Boxtel. Een vrouw in negentiende-eeuwse Brabantse kleding giet uit een moor (waterketel) heet water over de stoep. Ze doet dat om onkruid of mieren te verdelgen. De handeling wordt ook gezien als het symbolisch reinigen van de entree tot het gemeentehuis als zich daar weer het nodige politieke gekonkel heeft voorgedaan. De bouw van Hanne mî de Moor kwam tot stand dankzij de veelgebruikte techniek waarmee reuzen in binnen- en buitenland zijn vorm gegeven. Het lijf bestaat uit twee grote manden, gevlochten van wilgentenen. Daaraan zijn het hoofd en de ledematen bevestigd, die zijn vervaardigd uit polyester. Voor de kleding is gebruik gemaakt van authentieke patronen en stoffen, waarbij een voorbeeld in  Museum Vekemans te Boxtel als uitgangspunt diende.

 

Ontmoetingen om niet te vergeten.

Ondanks het feit dat Hanne mî de Moor nog relatief kort in gezelschap van Jas de Keistamper allerlei bezoeken aflegt, heeft ze al veel meegemaakt. Natuurlijk waren er veel optredens in de eigen gemeente Boxtel en deelnames aan reuzenstoeten in binnen- en buitenland.

 

Bijzonder noemenswaardig was de ontmoeting in 2012 met kroonprins Willem-Alexander tijdens de Bevrijdingsfeesten in Breda. Een jaar later volgde een ontmoeting met Willem-Alexander, kort na zijn inhuldiging als koning. Uiteraard was ook koningin Màxima bij deze Blijde Incomste. In Deurne bij Antwerpen vestigden de twee Boxtelse giganten in 2012 samen met 274 reuzen uit België, Frankrijk, Spanje en Nederland het wereldrecord als langste reuzenstoet.

 

Nationale Inventaris  Cultureel Immaterieel Erfgoed.

Jas de Keistamper staat sinds 2013 als vertegenwoordiger van de Nederlandse reuzencultuur op de Nationale Inventaris Cultureel Immaterieel Erfgoed. Zijn traditie behoort daardoor tot uniek Nederlands Erfgoed.

 

Reusachtig veel reuzen.
Het aantal reuzen in Nederland neemt heel langzaam toe. In het voorjaar van 2015 waren het er 29. Ze behoorden toe aan achttien reuzengilden. Deze hebben in 2008 de Reuzen Federatie Nederland opgericht, waarbinnen ze gezamenlijk aan een aantal doelstellingen werken. In vergelijking met bij onze zuiderburen en in de nog zuidelijkere landen is het aantal van 29 Nederlandse reuzen erg beperkt. Vlaanderen telt ruim zevenhonderd reuzen. Met tweeduizend stuks is Spanje het voornaamste Europese reuzenland. Frankrijk telt er vijfhonderdzestig, Italië zestig en Portugal tussen de honderd en honderdvijftig.   

 

 Nieuwsgierig of? 
Ben je door geïnteresseerd geraakt en wil je meer te weten komen over het wel en wee van Jas de Keistamper en Hanne mî de Moor, je inzetten als drager of begeleider, neem dan contact op met Paul Hermans (T: 06 51814916) of Eric van Antwerpen (T: 06 10258867).

Kijk ook eens bij de andere Nederlandse reuzengroepen op reuzenfederatie.nl en natuurlijk op de Facebookpagina van Jas de Keistamper!


Top